Blog

Can thiệp trẻ – một trò chơi lớn

50

Thông thường khi nói đến việc can thiệp cho trẻ đặc biệt, người ta thường thích dùng những từ ngữ như “ kế hoạch trị liệu, chương trình can thiệp , biện pháp tác động … điều đó không sai vì nó là dành cho các nhà chuyên môn với các nguyên tắc và kỹ thuật chuyên biệt.

Nhưng với trò chơi, đồ chơi, và các hoạt động đơn giản trong gia đình ..lại chưa được quan tâm. Thưc ra trò chơi và đồ chơi có một vai trò quan trọng giúp cho các phương pháp và kỹ thuật can thiệp được trở nên dễ dàng, có thể giúp cho trẻ đặc biệt tiếp nhận một cách hiệu quả để có thể phát triển tốt hơn.

can thiệp trẻ

Chúng ta biết rằng phần lớn trẻ đặc biệt có các khó khăn về :
– Khả năng tập trung chú ý vào đồ vật – đồ chơi và vào người khác.
– Biết cách dùng các nụ cười trong giao tiếp
– Biết chơi theo lượt và tham gia vào các trò chơi nhóm
– Sử dụng cử chỉ và lời nói phù hợp ngữ cảnh
– Biết làm theo và bắt chước người khác
– Biết cách giao tiếp mắt khi tập trung nhìn vào người khác.
– Biết sử dụng đồ chơi theo chức năng của các vật đó.

Thì có thể nói rằng, khi chúng ta tổ chức các hoạt động chơi và lồng ghép vào đó các hoạt động trong gia đình, là đã giúp cho trẻ dần dần vượt qua được các trở ngại nói trên một cách tự nguyện và vui vẻ . Đó chính là giá trị mà trò chơi với giáo viên hay bố mẹ có thể mang lại cho các em.

Trò chơi cải thiện các khó khăn về cảm giác :
Một trong những vấn đề cơ bản của trẻ đặc biệt là những rối loạn về giác quan. Chính sự rối loạn này đã khiến cho trẻ trở nên kém giao tiếp mắt, ít quan tâm đến những câu nói, sụ kêu gọi của bố mẹ.

Trẻ sẽ có những rối loạn về vị giác, đưa đến những khó khăn trong việc ăn uống, có những khó khăn về sự thăng bằng khiến bé trở nên vụng về hay có những cử chỉ kỳ dị. trẻ thiếu sự cảm nhận về bản thân nên dễ nổi nóng, sợ hãi và khó ngủ. Tất cả những khó khăn của trẻ trong nhận thức, giao tiếp và ngôn ngữ cũng có nguồn gốc xuất phát từ các khó khăn qua cảm nhận về giác quan.

Trong khi đó thì các trò chơi lại có thể giúp cho việc điều chỉnh hệ thống cảm giác và giúp trẻ cảm nhận về các cảm giác thuộc về thế giới xung quanh.

Các trò chơi còn cải thiện kỹ năng vận động của trẻ vì thế trẻ có thể chơi ở sân chơi cùng với các trẻ khác. Các trò chơi nhằm kích thích một số cơ quan cảm giác của trẻ, đồng thời bớt nhạy cảm hơn đối với một số cơ quan cảm giác khác.

Tuy nhiên, mục đích chính của trò chơi là nhằm giúp cho trẻ cảm thấy vui vẻ khi chơi đùa cùng với người khác điều đó là một yếu tố quan trọng giúp trẻ hòa nhập được với môi trường xung quanh và ngay cả trong gia đình mình.

Mục tiêu của trò chơi hay hoạt động can thiệp :

1/ Tập trung: Trò chơi khuyến khích khả năng tập trung của trẻ vào thời điểm hiện tại. Trẻ cần chú ý trước khi trẻ có thể tham gia trò chơi với nhóm. Trẻ cũng cần phải có vừa đủ năng lượng để tham gia vào trò chơi có nhiều vai trò và hình thức khác nhau..
Trò chơi sẽ giúp trẻ đạt tới mức tập trung và tỉnh táo vừa đủ để trẻ không bị hưng phấn quá hoặc ức chế quá. Trẻ ở trạng thái cân bằng để có thể nhận thấy đâu là điểm nổi bật hoặc thông tin cần nắm rõ, và đâu là điểm thứ yếu hay thông tin cần bỏ qua.

2/ Hợp tác: Một trong những cách tốt nhất để chơi và tương tác xã hội với người khác là cùng nhau thực hiện một hoạt động nào đó. Do nghèo nàn sự tưởng tượng và thiếu việc lập kế hoạch vận động nên trẻ bị cản trở nhiều về vận động, dẫn đến khó phối hợp suôn sẻ được với người khác. Hệ tiền đình và hệ cảm thụ bản thân bị rối loạn làm cho trẻ khó giữ cân bằng cơ thể cũng như cảm nhận rõ ràng về cơ thể mình. Do đó, mục tiêu là giúp trẻ phát triển nền tảng cơ bản cho các kỹ năng vận động, để trẻ có thể tham gia chơi với người khác.

3/ Chú ý và luân phiên: Trò chơi giúp trẻ cảm nhận sự chú ý và cách chơi luân phiên cùng bạn. Vì trẻ thích chơi, nên trẻ sẽ tự tin và mong muốn tiếp tục có thêm những trải nghiệm mới Qua thực hành và nắm vững các kỹ năng trong các trò chơi khiến trẻ có thể vận dụng chúng ở những hoàn cảnh khác nhau, trong những mối tương tác khác nhau ngoài nhóm cũng như có thể chơi cùng với bạn cùng lứa trong nhiều tập thể khác nhau.

Một trong những điều kiện cần thiết để tham gia các trò chơi với nhóm là trẻ phải có khả năng bắt chước hành động của người khác và hiểu ngôn ngữ, bắt đầu bằng những mệnh lệnh đơn giản như “Lại đây”, “Ngồi xuống”, và “Làm thế này”.

Chúng ta có thể giúp trẻ học và thực hành những kỹ năng này nhằm củng cố kỹ năng xã hội bao gồm tham gia, làm theo chỉ dẫn, giao tiếp, bắt chước và luân phiên.

Đồ chơi là công cụ đắc lực nhằm dạy trẻ kỹ năng luân phiên. Quá trình này bắt đầu từ những đồ chơi mà trẻ thích. Trẻ chơi với đồ chơi trong ít phút, và sau đó người lớn nói “Lượt mẹ/ lượt cô “, đồng thời nhẹ nhàng lấy đồ chơi từ tay trẻ. Ta nhanh chóng chơi trong vòng vài giây rồi trả lại ngay cho trẻ, đồng thời nói “Lượt con” và hỗ trợ trẻ nhắc lại. Trò chơi cứ thế tiếp tục, từ từ kéo dài lượt chơi của người chơi. Trẻ sẽ sớm hiểu rằng mình sẽ tiếp tục được cầm đồ chơi và bắt đầu học cách chia sẻ và luân phiên chơi với người khác.

Cách tiếp cận nhẹ nhàng và kiên định dựa trên các kỹ thuật của Phương pháp Phân tích hành vi ứng dụng (ABA), giúp trẻ bắt đầu nghe, nhìn, và làm theo những chỉ dẫn đơn giản. Can thiệp hành vi giúp trẻ đạt được những kỹ năng cơ bản để tham gia hoạt động với người khác.

Phương pháp Chơi trên sàn ( FloorTime ) nhiều lần trong ngày cũng sẽ mang tới cho trẻ nhiều cơ hội quan trọng để học hỏi và thực hành ngôn ngữ giao tiếp – tiếp nhận, và để trẻ có thể cùng người khác chơi trò nào đó mà trẻ thực sự thích thú. Phương pháp này do Tiến sỹ Stanley Greenspan xây dựng và đặt tên, khuyến khích trẻ khởi xướng hoạt động, người lớn mở rộng và ứng biến hoạt động để tạo ra những khoảnh khắc cùng chú ý – tức là khoảnh khắc người lớn và trẻ cùng chú ý và cùng chia sẻ một đồ vật hay hoạt động nào đó.

Các trò chơi ngẫu hứng, đặc biệt trong phương pháp ngồi sàn, sẽ mang đến cho trẻ nhiều cơ hội để trải nghiệm các trò chơi luân phiên và kích thích tư duy của trẻ.

Hoạt động thu hút bắt đầu từ sở thích của trẻ, sau đó mở rộng thêm với niềm vui, sự cười đùa…sẽ tăng cường các tế bào thần kinh kết nối và thúc đẩy phát triển sức khỏe tâm thần. Những giây phút vui đùa và tự nguyện tham gia các trò chơi thú vị đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của não bộ.

Nhiều trẻ tự kỷ và rối loạn cảm giác hay lo lắng và thường rơi vào trạng thái phòng thủ như là một cách để bảo vệ bản thân. Nhiều tình huống bình thường nhưng lại có thể gây căng thẳng cho trẻ, bởi vì trẻ không biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo và điều gì có thể tác động đến trẻ.

Các hoạt động Chơi tự do, kèm nghe nhạc nhẹ, có thể giúp trẻ bình tĩnh hơn, giảm bớt căng thẳng của trẻ trước khi hoặc sau khi chơi các trò chơi có mục đích
Điều quan trọng là cần tạo cho trẻ cảm giác an tâm thường xuyên hơn là đợi những cơn bùng nổ xảy ra rồi mới tìm cách xóa bỏ chúng. Giữa các hoạt động trong giờ can thiệp, chúng ta có thể cho trẻ thư giãn với những trò chơi như nhảy, ôm trẻ, hoặc mát xa cho trẻ.

Trò chơi sẽ giúp cho trẻ phát triển về kỹ năng vận động thô và tinh. Sự tập trung , kỹ năng giao tiếp qua hình ảnh và ngôn ngữ . Ngoài ra, trò chơi còn đặc biệt hỗ trợ cho việc điều hòa cảm giác của trẻ , trò chơi có thể gia tăng hay giảm bớt sự nhạy cảm về xúc giác . Điều quan trọng hơn, là trò chơi cũng giúp cho khả năng cảm nhận bản thân và sự phối hợp giữa các bộ phận cơ thể trở nên tốt và linh hoạt hơn.

Hệ tiền đình giúp chúng ta cảm nhận được chuyển động và cho chúng ta biết khi nào chúng ta bị mất trọng tâm. Trẻ có hệ tiền đình kém thường có vấn đề về cân bằng cơ thể và dễ bị ngã, lóng ngóng hoặc phối hợp kém. Trò chơi góp phần vào việc kích thích hệ tiền đình để cải thiện khả năng hoạt động của chúng.

Trong trò chơi vượt chướng ngại vật, trẻ cũng có thể học cách giữ thăng bằng khi đi tiến, lùi và đi ngang trên ghế băng thấp. Trò chơi cũng có thể nâng độ thử thách lên và cải thiện kỹ năng giữ thăng bằng thông qua những hoạt động như đứng một chân để đá hoặc nhảy lò cò, di chuyển trên bề mặt bập bênh của tấm bạt lò xo lớn, và đi theo một đường thẳng.

Các trò chơi như vừa nhảy vừa ném bóng vào mục tiêu sẽ tốt đối với những trẻ có khả năng phối hợp giác quan ở trình độ khá hơn. Trò chơi giúp cho trẻ điều chỉnh khả năng về thị giác ( tăng hay giảm sự nhạy cảm ) về thính giác và khứu giác.

Như vậy, chúng ta thấy trò chơi là yếu tố hết sức quan trọng không những chỉ giúp ổn định mà còn là tiền đề giúp trẻ phát triển một cách hiệu quả hơn về các lĩnh vực ngôn ngữ và giao tiếp. Nói một cách không cường điệu, thì các hoạt động can thiệp – Từ can thiệp cá nhân, cho đến can thiệp với nhóm nhỏ, đều có thể được xem là một “Trò chơi lớn” với các “trạm” khác nhau trong ngày, để tạo nên sự vui vẻ – cộng tác – quan tâm và chia sẻ . Những yếu tố vô cùng quan trọng để giúp trẻ phát triển !
Lê Khanh – TT Diệp Quang An Giang.

0 ( 0 bình chọn )

Nhận biết về tự kỷ

02/04/2020 18:56 36