Blog

Hạnh phúc khi giao tiếp với trẻ đặc biệt

48

Trẻ đặc biệt là thuật ngữ dùng để chỉ các dạng trẻ có khó khăn về hành vi, ngôn ngữ và khả năng nhận thức – vì thế, khác với trẻ bình thường, khả năng giao tiếp bao gồm việc tiếp nhận, nghe hiểu và phản hồi đáp ứng của các em còn nhiều hạn chế. Tình trạng này không chỉ khiến cho các em khó tiếp thu những gì người lớn – Bố mẹ và giáo viên – tác động lên các em, mà còn khiến cho các em dễ trở nên căng thẳng, lo lắng và có nhiều phản ứng “không giống ai” .

Do tình trạng rối nhiễu của mỗi em mang tính cá biệt , khác nhau về mức độ nặng nhẹ, khác nhau về các biểu hiện, về các vấn đề liên quan đến ngôn ngữ, cảm xúc và giác quan . Do đó, nếu muốn thiết lập một kế hoạch can thiệp cho các em, dù tại trường lớp hay tại gia đình, cũng đều cần có những kỹ thuật khác nhau dựa trên những yếu tố và kỹ thuật có chọn lọc.

trẻ đặc biệt

Các kỹ thuật này cũng không phải những biện pháp hay kỹ năng bất di bất dịch, mà ta có thể áp dụng cho bất kỳ một trẻ đặc biệt nào. Có rất nhiều kinh nghiệm và kỹ thuật, áp dụng cho trường hợp này thì có hiệu quả, nhưng áp dụng cho trường hợp khác thì lại không có kết quả bao nhiêu. Chính vì thể, ta không thể chỉ dựa vào các kiến thức được huấn luyện, hay dựa vào các tài liệu, sách vở bán đầy trên thị trường… Ngay cả những kinh nghiệm có được mà ta đã được chia sẻ, tập huấn, để rồi đem các biện pháp đó mà áp đặt lên các em theo một “bài bản” nhất định,một “giáo trình” nào đó, mà không quan tâm đến mức độ và tình trạng của mỗi đứa trẻ với sự khác biệt đặc thù.

Nói cách khác, khi muốn áp dụng các kỹ thuật này hay kỹ thuật kia – không có kỹ thuật nào tốt hơn, hiệu quả hơn kỹ thuật nào, chỉ trừ các kỹ thuật tào lao, mì ăn liền hay không có tính khoa học. Thì chúng ta phải biết dựa trên chính đứa trẻ để vận dụng các biện pháp theo từng cấp độ phù hợp. Hiệu quả của kế hoạch tác động là người dạy, dù GV hay PH cũng đều phải hiểu về đứa trẻ, biết được mức độ tiếp nhận và phát triển của trẻ, biết được các mặt mạnh / yếu , sở thích và các điều làm cho trẻ lo lắng, khó chịu, tránh né … để dựa trên điều kiện thực tế, tạo ra một môi trường tích cực, một bầu khí vui vẻ và dựa trên khả năng của trẻ cũng như chính khả năng của người dạy, mà cho trẻ chơi cái gì, cho trẻ hoạt động ra sao cũng như biết cách đặt mục tiêu phù hợp. Đó là một Nghệ Thuật.

Trong kế sách chiến tranh có câu : “ biết người – biết ta – trăm trận trăm thắng “ cũng vậy, trong việc can thiệp để giúp trẻ phát triển – thì yếu tố “ biết trẻ và biết mình” cũng không thể bỏ qua. Vậy phải chăng, muốn biết trẻ chỉ cần mang đi khám, chẩn đoán và làm các xét nghiệm là được ? – đó là điều cần những chưa đủ . bởi vì khi đưa trẻ đi khám ở các Bác sĩ hay chuyên gia – cũng mới chỉ là khám sàng lọc, đánh giá để phát hiện căn nguyên của những vấn đề – Trẻ có tự kỷ không, có tăng động kém chú ý hay chậm phát triển không ? mức độ nặng hay nhẹ , và có thể biết thêm một số cách thức tác động với con. Nhưng ngay cả những chuyên gia giỏi nhất, cũng không thể chỉ trong vài tiếng, thâm chí là vài buổi mà có thể gọi là “ biết trẻ” được !

Đó chỉ là bước đầu trên con đường “đi theo sự dẫn dắt” của trẻ để từng bước, từng ngày, khám phá ra những nhu cầu, những lo lắng, những khó khăn của trẻ về các mặt, từ vận động – giác quan đến nhân thức . Để rồi từng bước “cùng với con” thiết lập sự tương tác qua “ nghệ thuật giao tiếp với con”

Tại sao gọi là nghệ thuật ? Đó là một sự thôi thúc, đó là những quan tâm khao khát muốn kết nối – tạo ra những môi trường mà cảm xúc và tình yêu được thăng hoa. Chúng ta có yêu con, có quan tâm đến con, có mong muốn được hòa chung nhịp sống với con – thì chúng ta mới có sự khao khát lắng nghe, có sự thúc đẩy với những kiên trì trong từng phút từng giờ cùng con trong từng vận động, từng trò chơi từ vụng về đến tinh tế, từ hỗn độn đến trật tự theo từng chuỗi hành vi có trước, có sau – Để dần dần, đứa trẻ bắt được nhịp điệu phát triển có thể nhanh hay chậm, nhưng là những bước tiến về phía trước.

Vậy, hãy dành thời gian cho con, không phải đến nỗi bỏ hết công việc để “đeo bám” con 24 h một ngày. Cũng không phải đầu tư cho con một nhà các “dụng cụ chuyên dùng” kiểu như căn phòng “tâm vận động” hay cả tủ đồ chơi “trị liệu” … Mà chỉ là các công cụ trong những sinh hoạt hàng ngày và cho thể chỉ vài giờ trong ngày thôi, nhưng đó là những giây phút dành trọn cho mối tương giao với con. Nghệ thuật là sự say mê, dồn hết tâm trí của mình vào bức vẽ, vào bản nhạc hay tác phẩm của mình. Cũng vậy, khi đã dành cho con dù chỉ 30 phút – 60 phút , nhưng từng phút từng giây đó, phải là của con và cho con một cách trọn vẹn ! Hãy tắt điện thoại , hãy quăng các mối lo toan thường ngày đi, mà vui “tẹt ga” với con !

Khi vẽ một bức tranh – người họa sĩ ngoài những kỹ thuật cơ bản về đường nét và mầu sắc, thì phải để cho tâm hồn của mình bay bổng với cảm xúc thì bức tranh mới có hồn, mới có bản chất và dấu ấn của người nghệ sĩ . Cũng thế, khi chơi với con, ngoài những kỹ thuật và nguyên tắc về cách chơi, cách nhắc, cách khuyến khích và giới hạn mục tiêu , thì người mẹ, người bố hay thầy cô, phải để hết cảm xúc của mình vào đó, tôn trọng đứa trẻ như tôn trọng tác phẩm của mình, lắng nghe từng ánh mắt, dõi theo từng âm thanh…để biết lúc nào cần dừng, lúc nào cần tiến. Phải biết dùng chính cảm xúc của mình để tạo nên một bầu khí tích cực , tràn đầy những khao khát của mối tương tác mà đứa trẻ đang khao khát được tiếp nhận.

Không gian – thời gian – bầu khí – công cụ … tất cả đều phải được chuẩn bị một cách kỹ lưỡng, được kiến tạo trên một niềm vui tràn ngập và sự tôn trọng đong đầy. Chúng ta đi dự một buổi hội thảo, thì phải biết tắt điện thoại, để ở chế độ rung và dĩ nhiên là không thể vừa nghe diễn giả nói vừa lướt FB ! Đó là phép lịch sự tối thiểu của một người “có học”! Thì cũng vậy, dù đứa trẻ trước mặt ta, là một trẻ 4.0 “không nghe, không thấy, không biết, không hiểu” thì chúng ta cũng phải 3 có : Có sự yêu thương – có sự chấp nhận và có sự tôn trọng !

Chỉ khi nào, chúng ta biết lắng nghe những ngôn ngữ không lời – đến từ phía trẻ, bằng những cảm xúc chân thành. Thì chừng đó, chúng ta mới có thể tạo được một mối quan hệ gắn bó với em , để bắt đầu phát triển một kế hoạch giao tiếp hiệu quả trong từng giờ, từng ngày từng thánh, và từng năm qua suốt một hành trình vượt ..đại dương đầy thách thức !
Viết trong ngày Quốc Tế Hạnh Phúc . Ước ao sao mỗi chúng ta được chơi và chơi được với con sẽ là một điều hạnh phúc.

Lê Khanh . TT Diệp Quang An Giang.

0 ( 0 bình chọn )

Nhận biết về tự kỷ

02/04/2020 18:56 36