Blog

Tự kỷ và những thuật ngữ “đểu” của các nhà chuyên môn

67

Danang Ho – Viết theo những trải nghiệm của mình ở Mỹ
thuật ngữ về trẻ tự kỷ
Trong bài viết nầy, mình xin phép đề cập đến một số thuật ngữ tiếng Anh mà các nhà chuyên môn ưa sử dụng, và sự hiểu lầm của nhiều phụ huynh gốc Việt, có con là tự kỷ, khi nghe hay đọc qua những thuật ngữ nầy, chẳng hạn:

1) Chậm phát triễn (developmental delays) và khuyết tật chậm phát triễn (developmental disabilities) là những cụm từ đồng nghĩa với nhau.

Thay vì các nhà chuyên môn gọi con em mình là tự kỷ, là tăng động giảm chú ý, bại não, bị rối loạn về nói/ngôn ngữ, bị hội chứng Down, bị khuyết tật trí tuệ, khuyết tật về mặt học tập nào đó, thì họ chơi chữ, gọi các em nào là chậm phát triễn, khuyết tật chậm phát triễn cho … cha mẹ đỡ cảm thấy tủi lòng và đắng nghẹn.

Hậu quả là nhiều phụ huynh, cứ tưởng con mình là “chậm” (delayed), chỉ cần chờ đợi theo thời gian thì con em mình sẽ phát triễn bình thường như bao trẻ khác. Lo làm chi cho mệt!
2) Khác thường, đặc biệt, ngoại lệ, hiếm có (exceptional): Đa số cha mẹ gốc Việt ở Mỹ, khi nghe các nhà chuyên môn phán, con mình là đứa trẻ rất … khác thường, đặc biệt, ngoại lệ, hiếm có “exceptional” thì lòng cảm thấy sướng rêm mé đìu hiu, cứ tưởng thằng Bill, con Liz của họ là xuất chúng, học giỏi vô cùng.

Ôi, không phải vậy!

Thật ra, ý các nhà chuyên môn muốn ám chỉ rằng con em mình không giống như những trẻ bình thường khác, bởi vì các em có những khiếm khuyết về hành vi, có thể là tự kỷ hoặc ADHD, hay khuyết tật về mặt học tập nào đó, phải cần đến sự can thiệp của … chương trình giáo dục đặc biệt!

3) Những hành vi tự kích (Self-stimulating behavior hay stimming) không phải là thủ dâm (masturbation). Có câu chuyện như thế nầy:

Một chuyên viên tâm lý đề nghị với phụ huynh và các giáo viên trong buổi họp rằng đứa trẻ gốc Việt tên Bill rất cần sự can thiệp về hành vi, bởi vì em nầy biểu hiện tự kích thường xuyên trong lớp học. Nghe vậy, người mẹ lên cơn giận, gọi con đến gần, tuột quần nó xuống, chất vấn chuyên viên ấy bằng những lời lẽ hết sức cay độc: Nhìn nè, thằng nhóc mới 5 tuổi, bộ phận sinh dục của nó còn nhỏ hơn ngón tay út của ông. Nói ông thủ dâm thì nghe được, chứ nói con tôi thủ dâm thì đừng hòng! Đồ bệnh hoạn!

Do chuyên viên tâm lý nhà trường không giải thích rõ, hành vi tự kích chẳng qua là hành động lắc mình, đi nhón chân, búng tay, vỗ tay, quay vòng vòng của đứa bé tự kỷ trong lớp học đặc biệt, chứ nào phải thủ dâm. Rõ là một sự hiểu lấm đáng tiếc.

4) Những thử thách, khó khăn về nhận thức (cognitive challenges). Ngày xưa, các nhà chuyên môn gọi trẻ bị khuyết tật trí tuệ bằng những từ ngữ khinh miệt như “moron”, “idiot”, “mental retardation”. Về sau, thế giới con người văn minh hơn, nên họ sử dụng cụm từ “cognitive challenges” để ám chỉ những trẻ tự kỷ có thương số thông minh thấp.

Ngay cả người bản xứ ở Mỹ, có ăn, có học cũng chưa chắc định nghĩa được những thử thách, khó khăn về mặt nhận thức là gì (cognitive challenges), huống hồ chi các cha mẹ là dân nhập cư tứ xứ, tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai. Họ nào biết khó khăn về nhận thức có nghĩa là con em họ có thương số thông minh quá thấp (very low IQ scores) và nên theo học các chương trình dạy cho trẻ bị khuyết tật trí tuệ.

5) Thú vui, đam mê tự kỷ (autistic passions). Trong tiếng Anh, tĩnh từ “passionate” có nhiều nghĩa lắm.

Trong tiếng Anh, một chàng trai có nụ hôn nồng nàn, cháy bỏng môi thì gọi là “passionate kisser”. Nàng tài tử thoát y táo bạo trên màn ảnh lớn nhỏ thì gọi là “passionate” actress. Cô giáo dạy đàn piano cho trẻ em vì yêu nghề thì gọi là “passionate” artist; Nhưng khi các chuyên gia tự kỷ gọi con mình là “passionate” thì phải coi chừng đấy!

Thay vì chê bai con em tự kỷ có sự ám ảnh thiếu cưỡng chế, ra vào phòng cứ tắt, bật đèn, đóng cửa, mở cửa, xả nước toilet liên tục, nói hoài về một chủ đề nào đó thì họ chê khéo bằng lời lẽ khác, ví dụ, ah, các em nầy rất “passionate”, có thú vui, đam mê của tự kỷ (autistic passion).

6) Nhu cầu cá biệt (unique needs). Khi các nhà chuyên môn cho rằng con em là những trẻ có nhu cầu cá biệt thì không ít phụ huynh Mỹ gốc Việt, bỗng chớp mắt, mừng ra mặt, vì họ nghĩ thằng Bill, con Liz là những trẻ bình thường. Ngay cả những người thông dịch cũng bị lầm to!

Nhu cầu cá biệt, theo các nhà chuyên môn, là những em bị tự kỷ, tăng động giảm chú ý, khuyết tật trí tuệ, học tập, v.v…, và vì vậy, các em không thể theo học chung với các em không bị khuyết tật khác ở nhà trường.

7) Con em quí vị nói như video, TV (video talk or TV talk). Thay vì nói các trẻ nhại lời như vẹt hay nhại tuồng (scripting) thì các nhà chuyên môn tự kỷ nói thằng Bill, con Liz nói như video hay TV. Tội nghiệp phụ huynh vips, nghe vậy thì cứ tưởng con mình ngày mỗi tiến bộ, sắp có cơ hội được hòa nhập ở nhà trường.

Nghi lễ (rituals) không phải là những nghi lễ có tính cách tôn giáo. Các nhà chuyên môn dùng từ nghi lễ (rituals) vì họ muốn nói con em mình có những hành động cứng đơ, rập khuôn, hoàn toàn khác với điệu bộ hay cung cách của những trẻ bình thường.

9) Định kiến, thành kiến (stereotypes) đồng nghĩa với những cử chỉ, hành vi lặp đi lặp lại, giống hệt nhau của trẻ tự kỷ. Khi các nhà chuyên môn sử dụng từ (stereotypes) thì họ muốn nói … con em mình suốt ngày ở lớp cứ sắp đồ chơi theo một đường thẳng, lắc mình, dùng tay vỗ cánh chim bay, tháo hay quay bánh xe vòng vòng, lúc nào cũng muốn giữ nguyên những sinh hoạt thói quen hàng ngày, và luôn có khuynh hướng chống đối lại những thay đổi trong môi trường sống.

Cho nên, đã có con là vip(s) thì phụ huynh phải đọc hiểu ẩn ý tiếng Anh hay tiếng Việt giữa … 2 hàng chữ (to read between the lines) của các nhà chuyên môn tự kỷ thời nay, các bạn ạ.

5 ( 1 bình chọn )

Nhận biết về tự kỷ

02/04/2020 18:56 36